SI là viết tắt của Super Intelligence — siêu trí tuệ. Đó là trí tuệ vượt xa người giỏi nhất ở gần như mọi lĩnh vực đáng kể: khoa học, kỹ thuật, kinh doanh, ngôn ngữ, chiến lược. Siêu trí tuệ hiện chưa có. Nhưng nó đã thành đích công khai của một số phòng nghiên cứu AI lớn, và vì thế cũng thành cuộc tranh luận lớn nhất của ngành.
SI Đỉnh viết bài này như một tấm bản đồ gọn: chữ SI nghĩa là gì, siêu trí tuệ có những dạng nào, và chỗ nào là điều đã biết, chỗ nào là phỏng đoán.
Chữ quan trọng nhất là “gần như mọi lĩnh vực”
Máy tính đã giỏi hơn người ở nhiều việc từ lâu: tính toán, đánh cờ, tra cứu. Không ai gọi máy tính bỏ túi là siêu trí tuệ, vì nó chỉ giỏi một việc. Định nghĩa siêu trí tuệ đòi hỏi bề rộng: vượt người giỏi nhất không phải ở một môn mà ở gần như toàn bộ việc trí óc.
Định nghĩa này cũng chỉ nói về năng lực. Nó không nói máy được làm bằng cách nào, có ý thức hay không, có cảm xúc hay không. Hai câu hỏi đó rất đáng bàn, nhưng là chuyện khác.
Ba dạng siêu trí tuệ hay được phân biệt
Người nghiên cứu thường tách siêu trí tuệ thành ba dạng. Ba dạng này có thể đi cùng nhau, nhưng tách ra thì dễ hình dung hơn:
- Siêu trí tuệ tốc độ. Nghĩ giống một người giỏi, nhưng nhanh hơn rất nhiều lần. Một việc chuyên gia làm cả tuần, máy làm xong trong vài phút, rồi làm lại hàng trăm lần với các phương án khác nhau.
- Siêu trí tuệ tập thể. Rất nhiều tác tử phối hợp với nhau, chia việc, kiểm tra chéo, và tổng sức của cả nhóm vượt mọi tập thể người. Giống một công ty mà mỗi nhân viên đều không biết mệt và nói chuyện với nhau tức thì.
- Siêu trí tuệ chất lượng. Nghĩ ra được những điều mà người giỏi nhất không nghĩ ra, dù cho bao nhiêu thời gian. Đây là dạng khó hình dung nhất và cũng gây tranh cãi nhất.
Khi đọc một bản tin nói “AI sắp vượt con người”, thử hỏi: vượt ở dạng nào? Nhanh hơn thì đã thấy ở nhiều việc. Đông hơn và phối hợp tốt hơn thì đang được thử. Sâu hơn người giỏi nhất ở mọi lĩnh vực thì chưa ai chứng minh được.
SI đứng ở đâu so với AI và AGI
Cách nói phổ thông hay dùng ba bậc:
- AI hôm nay: mô hình ngôn ngữ lớn, mô hình suy luận, tác tử tự làm việc nhiều bước. Giỏi nhiều việc, vẫn sai vặt, vẫn cần người kiểm tra.
- AGI, trí tuệ nhân tạo tổng quát: làm được phần lớn việc trí óc ngang một người giỏi. Đã gần hay còn xa thì giới chuyên môn chưa thống nhất, và cũng chưa có định nghĩa chung.
- SI, siêu trí tuệ: vượt xa người giỏi nhất ở gần như mọi lĩnh vực.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng từ AGI lên SI là một dải liên tục, không có vạch kẻ rõ ràng. Một hệ thống ngang người giỏi nhưng chạy nhanh gấp trăm lần, nhân bản được hàng nghìn bản, thì đã mang dáng dấp siêu trí tuệ tốc độ và tập thể rồi.
Ba lớp thông tin nên giữ riêng
Tin về siêu trí tuệ thường trộn ba thứ vào nhau. Tách ra thì đọc tỉnh táo hơn hẳn:
- Điều đã xảy ra: tác tử AI làm trọn việc nhiều bước, cuộc đua xây hạ tầng tính toán rất lớn, các phòng nghiên cứu công khai nhắm tới siêu trí tuệ.
- Điều nhiều người dự đoán: AGI rồi tới SI, có thể qua con đường AI tự làm nghiên cứu AI.
- Điều chưa ai biết: khi nào, có tới được không, và nếu tới thì con người có kiểm soát được không.
Bài nào nói chắc nịch về lớp thứ ba, theo hướng nào cũng vậy, đều nên đọc với chút dè dặt.
Câu hỏi thường gặp
SI và ASI có khác nhau không?
Không. ASI là Artificial Superintelligence, siêu trí tuệ nhân tạo. Trên SI Đỉnh, SI và ASI được hiểu là một.
Siêu trí tuệ có cần có ý thức không?
Không. Định nghĩa chỉ nói năng lực. Một hệ thống có thể vượt người ở mọi việc trí óc mà vẫn không ai trả lời được câu hỏi nó có “cảm thấy” gì hay không.
Vì sao một trang tiếng Việt lại cần nói về chuyện này?
Vì những công cụ đi trên con đường đó đã vào văn phòng, lớp học, cửa hàng ở Việt Nam. Hiểu bức tranh lớn giúp chúng ta dùng công cụ hôm nay đúng chỗ, và góp tiếng nói khi xã hội bàn quy tắc cho ngày mai.